Quẻ 15: Địa Sơn Khiêm

Sáu hào

• Hào Sơ. Sơ Lục (âm): Khiêm mà lại càng khiêm — người quân tử nhún nhường tột bậc (khiêm khiêm quân tử), dùng đức ấy mà vượt sông lớn cũng được, cát. Lời khuyên: ở địa vị thấp càng nên giữ mình khiêm hạ, lấy đó làm vốn để đảm đương việc khó.
• Hào Nhị. Lục Nhị (âm): Tiếng khiêm nhường vang ra tự đáy lòng (minh khiêm), giữ chính bền thì cát. Đức khiêm phát ra chân thành chứ không gượng ép nên được tốt lành. Lời khuyên: giữ lòng ngay thẳng, để đức khiêm tự nhiên tỏ lộ, chớ vụ lợi.
• Hào Tam. Cửu Tam (dương): Người quân tử có công lao mà vẫn khiêm nhường (lao khiêm quân tử), giữ được đến cùng thì cát. Đây là hào chủ của quẻ — hào dương duy nhất, làm nhiều công mà không kể công. Lời khuyên: đã có thực lực, càng phải nhún nhường bền bỉ thì muôn người mới phục.
• Hào Tứ. Lục Tứ (âm): Không gì là không lợi, cứ phát huy đức khiêm (huy khiêm). Ở gần ngôi cao mà biết dẹp mình khiêm nhượng, tiến thoái đều hợp lẽ. Lời khuyên: chủ động khiêm cung trong mọi cử động, nhường bậc trên, đỡ bậc dưới thì thảy đều thuận.
• Hào Ngũ. Lục Ngũ (âm): Không cậy giàu sang với láng giềng (bất phú dĩ kỳ lân), nên dùng đến việc chinh phạt cũng không gì bất lợi. Ngôi vua mà khiêm, được lòng người theo về, nhưng khiêm không có nghĩa nhu nhược — với kẻ ngang ngược vẫn phải cứng rắn. Lời khuyên: khiêm hòa với người thuận, cương quyết với kẻ nghịch, mới trọn đạo trị.
• Hào Thượng. Thượng Lục (âm): Tiếng khiêm nhường vang xa (minh khiêm), nên dùng để cất quân chỉnh đốn thành ấp của mình. Ở cuối quẻ, đức khiêm đã nổi danh nhưng chí chưa toại, nên trước hết phải chỉnh đốn nội bộ, kỷ cương trong nhà. Lời khuyên: sửa mình và người thân cận trước, đừng vội trách kẻ xa; giữ khiêm nhưng phải có uy.

Luận theo lĩnh vực